Kinh nghiệm quản lý đô thị tại các nước tiên tiến rút ra một bài học sâu sắc và thấm thía là, việc cho phép kiêm nhiệm đồng thời hai chức năng hành pháp và lập pháp trong công tác quản lý và xây dựng đô thị là nguyên nhân chủ yếu của các vấn đề tiêu cực trong mọi mô hình quản lý đô thị, ngay cả đô thị có kiến trúc sư trưởng.

Trong cơ cấu “vừa đá bóng, vừa thổi còi” như vậy, ngoài chuyện các cơ quan chức năng trong văn phòng kiến trúc sư trưởng có thể lạm quyền, họ còn có thể chịu tác động, thậm chí cả sức ép, theo “chỉ đạo” cá nhân trong các quyết định chuyên môn. Chính vì vậy, cần cải tổ sớm hệ thống lãnh đạo về quản lý và xây dựng đô thị. Cần phải giao cho hai người lãnh đạo chiến lược đô thị ngang cấp cùng cộng tác với nhau, trong đó một người, chịu trách nhiệm về mặt tư tưởng chiến lược và người kia chịu trách nhiệm điều hành thực hiện chiến lược.

Hai nhà lãnh đạo này chịu trách nhiệm chính trước UBND và HĐND thành phố về sự thành hay bại của chiến lược quy hoạch đô thị. Nói một cách cụ thể, chính quyền nên giao cho kiến trúc sư tư vấn chiến lược là nhà tư tưởng chịu trách nhiệm vạch ra các chiến lược và các chính sách cần thiết để thực hiện các chiến lược đó, và giao cho Phó Chủ tịch Thường trực UBND (hoặc một chức danh tương đương) là “nhạc trưởng” chịu trách nhiệm điều hành việc quản lý và thực hiện các chương trình dự án lớn mang tính chiến lược, bao gồm việc quản lý cơ quan cấp phép xây dựng và cơ quan phê duyệt dự án dựa trên luật pháp và chính sách hiện hành.

Theo ý kiến của một số kiến trúc sư, việc coi Giám đốc Sở Xây dựng hoặc Giám đốc Sở Quy hoạch kiến trúc là “nhạc trưởng” chịu trách nhiệm chính về chiến lược đô thị, có thể nói là một sai lầm về mặt chiến lược.

Trách nhiệm quản lý chung về quy hoạch xây dựng đô thị trên thế giới ngày nay là một công tác lãnh đạo phức tạp và đa ngành, trong đó người “nhạc trưởng” bắt buộc phải có thẩm quyền chỉ đạo các sở, ban, ngành như xây dựng, giao thông, tài nguyên môi trường, tài chính, kế hoạch - đầu tư... để cùng nhau phối hợp dưới một sự lãnh đạo thống nhất. Các giám đốc sở làm sao có đủ thầm quyền để “ra lệnh” các cơ quan ngang cấp?

Do vậy, vai trò “nhạc trưởng” đô thị phải được giao cho Phó Chủ tịch Thường trực UBND. Hiện nay, phần lớn các Phó Chủ tịch UBND của các tỉnh và thành phố chỉ thực thi trách nhiệm của một tổng chỉ huy về phát triển đô thị một cách chưa chính thức về chức danh. Vả lại, trách nhiệm của “nhạc trưởng” đô thị và khả năng chuyên môn về quản lý phát triển đô thị của Phó Chủ tịch này chưa hề được đặt ra, hỏi làm sao họ gánh trách nhiệm khi có sai sót về chiến lược quy hoạch kiến trúc.

Tới đây, chính quyền nên chính thức giao phó vai trò “nhạc trưởng” đô thị cho Phó Chủ tịch Thường trực UBND (cấp tỉnh và thành phố) với những quyền hạn và trách nhiệm cụ thể. Công cụ chỉ huy của “nhạc trưởng” là hệ thống luật pháp của Trung ương và địa phương về phát triển đô thị và nông thôn, các chính sách và chương trình chiến lược được vạch ra bởi kiến trúc sư tư vấn chiến lược, sau khi được chính quyền phê duyệt thông qua.

Đương nhiên, “bản hòa tấu” đô thị phải có sự phối hợp chặt chẽ, ăn ý giữa nhà sáng tác giao hưởng (kiến trúc sư tư vấn) và người nhạc trưởng chỉ huy dàn nhạc (Phó Chủ tịch Thường trực UBND) cùng với người có trách nhiệm cao nhất (Chủ tịch UBND và Bí thư Tỉnh ủy hoặc Thành ủy). Đó là những nhà chiến lược làm việc gần gũi và gắn bó nhất trong suốt nhiệm kỳ và cùng chia sẻ trách nhiệm chính trước Chính phủ và nhân dân về các vấn đề chiến lược đô thị tầm vóc quốc gia, tỉnh hoặc thành phố.