Thực tế cho thấy, tại vùng kinh tế trọng điểm phía nam, tình trạng lãng phí trong giao đất không hiếm.

Giao đất tràn lan, đất bỏ hoang... tùm lum

Nổi lên trong hiện tượng phóng tay giao đất lan tràn xây dựng khu công nghiệp, cụm công nghiệp (KCN-CCN), vượt rào quy hoạch của Chính phủ, phải nói đến tỉnh Long An. Tổng diện tích đất mà Long An đã giao hoặc chấp nhận cho các nhà đầu tư làm KCN - CCN - tính tới tháng 7.2007, là 13.865ha, nhằm xây dựng 16 KCN và 46 CCN, tăng 9.072ha so với kế hoạch sử dụng đất được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Song, những kết quả thanh tra mới đây của Thanh tra Chính phủ cho thấy, chính quyền tỉnh Long An đã không tuân thủ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, dẫn tới giao đất tràn lan. Chỉ tính riêng mảng CCN, Chính phủ mới phê duyệt 21 CCN - với 3.730ha, nhưng Long An đã cho triển khai tới 46 CCN - với tổng diện tích 6.958ha; đồng nghĩa, 12 CCN hoàn toàn không nằm trong diện quy hoạch đất công nghiệp.

Giao nhiều là vậy, song tới nay, số diện tích đất dành cho CCN đã thu hồi và đưa vào sử dụng mới đạt... 607,6ha - đạt có 8,7%  tổng diện tích được giao và mới chỉ lấp đầy khoảng... 240ha. Như vậy, số diện tích đất CCN còn trong tình trạng hoang hóa, chưa sử dụng phải tính tới con số... hàng ngàn hécta. Có không ít nhà đầu tư chưa hoàn thành dự án đầu tiên, tỉnh vẫn giao thêm đất cho nhiều dự án sau. Đơn cử, Cty Hoàng Long được giao 5 dự án - với tổng diện tích 121,4ha, nhưng mới hoàn thành 1 dự án 22,3ha. Số còn lại vẫn trong tình trạng... bỏ hoang.

Trong 16 KCN, mới giải phóng mặt bằng được 3.845ha/6.906ha và cho thuê lại mới đạt... 602ha (tỉ lệ 8,6%). Thanh tra Chính phủ đánh giá từ những yếu kém trong giao đất, sử dụng đất kể trên đã để lại một hậu quả xấu "lãng phí tài nguyên đất đai, nhất là đất nông nghiệp".

Tại tỉnh Tây Ninh, với 8 CCN được phê duyệt - có tổng diện tích 1.076,8ha; thế nhưng, suốt thời gian dài, mới thu hồi được... 124,3ha. Trên thực tế, mới thu hút được... 1 dự án đầu tư (Cty Visarim Orime)  ở CCN Bến Kéo. Hầu hết diện tích đất thuộc 7/8 CCN còn lại ở Tây Ninh vẫn chưa được triển khai. Trong khi các CCN chưa xây dựng hoàn chỉnh, UBND Tây Ninh đã phê duyệt cho các CCN tăng diện tích thêm... 576,8ha - vượt quy hoạch do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Có ý kiến cho rằng, chính sự phóng tay, giao đất tràn lan, không đúng quy hoạch đã góp phần làm tăng thêm quy hoạch "treo", đất bỏ hoang... và lãng phí tài nguyên của đất nước.

Khu kinh tế cửa khẩu - giao đất nhiều, hiệu quả... chưa bao nhiêu!

Đó là 2 khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) Mộc Bài và Xa Mát - thuộc tỉnh Tây Ninh. KKTCK Mộc Bài được Chính phủ cho phép từ năm 1998 có diện tích 21.283ha; nhưng đến nay - sau hơn 10 năm ròng thực hiện, mới triển khai được khu thương mại - đô thị, với diện tích vỏn vẹn... 1.335,1ha. Trong đó, duy nhất có khu thương mại đi vào hoạt động, còn lại các khu dân cư, khu công nghiệp, hầu hết diện tích đất còn lại vẫn đang trong tình trạng dở dang, hoang hoá hoặc xây dựng... "rùa bò", không biết tới lúc nào thì xong.

Nguyên nhân dẫn tới trì trệ trên, một phần do việc "phóng tay" mở rộng quy hoạch các KCN của chính quyền tỉnh Tây Ninh. Thí dụ: Tại KKTCK Mộc Bài, Chính phủ chỉ cho phép dành 600ha làm khu đô thị, không bố trí diện tích cho các KCN. Trên toàn KKTCK Mộc Bài, Chính phủ chỉ cho phép bố trí 55ha đất cho KCN, các công trình dịch vụ - thương mại chỉ gói gọn trong 40ha v.v...

Thế nhưng, khi UBND tỉnh Tây Ninh phê duyệt chi tiết cho khu đô thị Mộc Bài, đã tự tiện cho KCN vào khu đô thị, với diện tích lên tới... 533ha (gấp 10 lần Chính phủ cho phép) và tăng diện tích khu thương mại lên 250,2ha (gấp 6 lần Chính phủ cho phép). Tại KKTCK Xa Mát - có diện tích quy hoạch chung trên 34.000ha, nhưng đến nay, mới thu hồi và đưa vào sử dụng có... 13,5ha. Việc mở rộng và giao quá nhiều đất cho các chủ đầu tư - trong đó, có cả những chủ đầu tư không đủ năng lực tài chính, dẫn tới hệ quả hàng ngàn hécta đất tại 2 KKTCK trên, sau nhiều năm, vẫn trong trạng thái... ban đầu, nghĩa là bị "treo" và bỏ hoang hoá.
 
Hàng loạt Cty đăng ký "xí" đất xây dựng KCN, khu dân cư, khu thương mại ở KKTCK Mộc Bài như: Tây Nam, Nguyễn Châu, Du lịch Tây Ninh, Ngọc Oanh..., đến nay vẫn chưa thấy triển khai. Thông báo kiểm tra của Tỉnh uỷ Tây Ninh vào tháng 3.2007 từng báo động: Có 1.939,4ha đất trên địa bàn tỉnh Tây Ninh đã được giao cho các dự án mà chưa đưa vào sử dụng.

Nói như một chuyên viên kinh tế: "Cùng với sự tăng tốc của nền kinh tế đất nước, sự bùng nổ hàng trăm KCN-CCN tại các tỉnh - thành vùng kinh tế trọng điểm phía nam, thì hiện tượng quy hoạch, sử dụng và giao đất không khoa học, trái quy định của Nhà nước cũng phát sinh không ít. Từ đó, dẫn tới sự lãng phí vô cùng lớn tài nguyên đất đai của địa phương. Vần đề cần làm là Chính phủ phải xem lại năng lực, quy hoạch, quy mô phát triển KCN-CCN từng địa phương sao cho hợp lý; kiểm tra chặt chẽ việc sử dụng đất cho hiệu quả, xử lý nghiêm các hành vi giao đất tràn lan v.v...".

Có vậy, may ra mới ngăn chặn được sự lãng phí đất đai tại các địa phương có KCN-CCN hay KKTCK.