Khu công nghiệp - nguồn ô nhiễm
Tính đến đầu năm 2009, cả nước có 219 KCN, với diện tích hơn 61.000ha. Các KCN thu hút 2.250 dự án đầu tư nước ngoài, với vốn thực hiện 16,2 tỷ USD, bằng 38% tổng vốn đăng ký; 2.258 dự án đầu tư trong nước, vốn thực hiện hơn 120 nghìn tỷ đồng, bằng 49% tổng vốn đăng ký. Ngoài những đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội, làm thay đổi diện mạo kinh tế nhiều địa phương, tạo việc làm cho hàng triệu lao động... sự phát triển của các KCN đã bộc lộ nhiều bất cập. Đó là tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải công nghiệp không được xử lý triệt để, nước thải, khí thải chưa qua xử lý với độ ô nhiễm vượt hàng trăm lần so với tiêu chuẩn cho phép... Được biết, mỗi ngày các KCN xả gần 225.000m3 nước thải công nghiệp, chỉ có 30% đã qua xử lý; khoảng 30.000 tấn chất thải rắn... Trong khi đó, việc thu gom, xử lý chất thải rắn, chất thải nguy hại vẫn chưa đạt hiệu quả, do số lượng cơ sở xử lý quá ít, chỉ tập trung chủ yếu ở TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Hà Nội. Tại Hải Phòng, qua kết quả quan trắc của ngành chức năng, nước các hồ An Biên, Hồ Sen, Tam Bạc, kênh An Kim Hải… đang bị ô nhiễm nặng. Nguồn cung cấp nước thô phục vụ sản xuất nước sinh hoạt như sông Giá, sông Đa Độ, sông Rế đều có dấu hiệu ô nhiễm. Tại TP Cần Thơ, nước ở sông Hậu đã ô nhiễm cấp độ 2. Tại Long An, các KCN hiện có mỗi ngày thải ra môi trường khoảng 363 tấn rác, 151.000m3 nước thải... Lượng chất thải này đã gây ô nhiễm nước các con sông vốn là nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho dân cư trong vùng. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm không khí do khí thải công nghiệp như các chất SO2, CO, NO2… ở các khu vực quanh KCN đều vượt quá giới hạn cho phép. Tại các nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng, khí thải độc hại vượt giới hạn cho phép từ 20 đến 435 lần... Kết quả điều tra của Bộ Công thương cho thấy, 79% DN không thực hiện đúng cam kết trong báo cáo đánh giá tác động môi trường đã phê duyệt, nhưng chưa bị phát hiện, có phát hiện lại không xử lý. Sự buông lỏng quản lý của các ngành chức năng đã tạo điều kiện cho DN vi phạm.
Hướng đến mô hình KCN sinh thái
Việc xây dựng mô hình KCN sinh thái tại Hải Phòng do Công ty CP Công nghiệp tàu thủy (Shinex) là chủ đầu tư đang được đánh giá cao. Đây là đề án xây dựng mô hình sản xuất khép kín, giải quyết việc làm cho nông dân có đất bị thu hồi để phát triển các khu đô thị, KCN, phát triển hạ tầng cơ sở... nhằm vừa tiêu thụ sản phẩm cho họ, vừa bảo đảm thực phẩm sạch phục vụ bữa ăn hằng ngày cho người lao động trong KCN.
KCN do Shinex được xây dựng theo mô hình KCN - công viên rất thân thiện với môi trường. Trong KCN có trạm xử lý nước thải. Ngoài KCN, các vùng lân cận được quy hoạch như vùng đệm và cung cấp thực phẩm sạch cho KCN. Với diện tích đất còn lại sau khi bị thu hồi, người nông dân vẫn có thể bảo đảm cuộc sống. Chủ đầu tư KCN sẽ hướng dẫn bà con trồng rau, màu, chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản với công nghệ sạch. Sản phẩm do bà con làm ra được KCN tiêu thụ ổn định. Ưu điểm của mô hình là người nông dân quá tuổi lao động vẫn có việc làm. Chủ đầu tư cam kết xây dựng hạ tầng KCN phù hợp với địa hình, lập vành đai xanh chống ô nhiễm môi trường khu vực; hỗ trợ xử lý chất thải cho dân cư vùng đệm. Xây dựng nhà ở cho công nhân trong KCN và trung tâm thương mại, dịch vụ quanh các KCN để đời sống người lao động ngày càng tốt hơn.
KCN sinh thái sẽ là mô hình hiệu quả giúp ích cho sự phát triển bền vững các KCN ở nước ta. Khi khu vực xung quanh trở thành vệ tinh, phát triển sản xuất phục vụ cho nhu cầu của KCN, quyền lợi của người nông dân sẽ gắn với quyền lợi của DN. Từ đó, góp phần giải quyết việc làm, bảo đảm đời sống không chỉ với công nhân KCN, mà cho hàng ngàn lao động địa phương.